Το Χωριό

Η Ιστορία του χωριού

P7210208.JPG

Ο πληθυσμός είναι αμιγής ελληνικός. Το σημερινό χωριό έχει ηλικία που μόλις ξεπερνά τα 200 χρόνια. Ο γέρο-Νικόλας, θυμόταν το χωριό με 30 οικογένειες.  (Ο γέρο-Νικόλας πέθανε το 1970, σε ηλικία 97 χρόνων).

Ο παππούς του γέρο-Νικόλα, ο Ανάστασης, ήταν γιος του Χ” Γιώρκη, ενός από τους πρώτους οικιστές, από τη Δερύνεια. Από τη Δερύνεια ήταν, επίσης, και ο Δήμητρος, τον οποίο θα συναντήσουμε και σ’ άλλη περίπτωση σ’ αυτή τη μελέτη. Μεταξύ των πρώτων οικιστών ήταν ο Γιωρκής Γούκος από τη Λύση, ο Χ” Γιωρκής και ο Κκολός από την Τράπεζα. Από την Τράπεζα μετοίκησαν, επίσης, εδώ 4 μοναχοί με τα κοπάδια τους για να γλιτώσουν από τις ενοχλήσεις των Τούρκων. Μετοίκησαν, επίσης, εδώ οικιστές από την Καλαβασό, τα Λειβάδια, την Ορμήδεια, τη Μυτιλήνη και το Κρανίδι. Αργότερα, βέβαια, και από άλλα μέρη.

Περισσότερα εδώ

Υπάρχουν πολλές παραδόσεις σχετικές με την ονομασία του χωριού.
Ο Σίμος Μενάρδος γράφει: «Και κώμη της Αμμοχώστου λέγεται άνευ ονομαστικής, του Ξυλοφάγου, πιθανώτατα δ’ εκεί υπήρχε κτήμα τι ανδρός, επονομαζομένου Ξηροφάγου» (Βλ. βιβλίο Τοπωνυμικαί και λαογραφικαί μελέται’;, σελ. 62).

Ο Νέαρχος Κληρίδης υιοθετεί την άποψη του Μενάρδου. «Το όνομα του, (γράφει,) το χρεωστεί στο επώνυμο του πρώτου οικιστή, ο οποίος ονομαζόταν Ξηροφάγος. Είναι και ο συνοικισμός αυτός δημιούργημα των χρόνων της Τουρκοκρατίας. Στην περιοχή του, που ήταν ακατοίκητη κατά τα Βυζαντινά χρόνια, ιδρύθηκαν μοναστήρια, που σήμερα μονάχα τα ονόματά τους σώζονται και είναι απλές τοποθεσίες. Τέτοια ήσαν δύο: του Αγίου Ευσταθίου, που σήμερα η τοποθεσία λέγεται Άις Στάθης και της Αγίας Βαρβάρας» (Βλ. βιβλίο Χωριά και Πολιτείες της Κύπρου’;, σελ. 177).
Πραγματικά υπάρχει το ξωκλήσι του Άη Στάθη, μεταξύ Ξυλοφάγου και Σωτήρας. Αυτό ανήκει μάλλον στη Σωτήρα. Αλλά δεν θυμούνται οι κάτοικοι να υπήρξε ποτέ μοναστήρι ή ξωκλήσι της Αγίας Βαρβάρας. Ούτε και τοποθεσία με το όνομα αυτό υπάρχει.

Ο Ν. Γ. Κυριαζής, επαναλαμβάνει το Μενάρδο.

Όμως, ας δούμε και τι λέγουν οι κάτοικοι του χωριού:
Το αρχικό όνομά του ήταν Πυλιδώριον. Από το ακρωτήριο Πύλας, που είναι πολύ κοντά, και το οροπέδιο που ευρίσκεται πάνω στο ακρωτήριο.

Όσον αφορά το σημερινό όνομα του χωριού υπάρχουν τρεις εκδοχές.

1. Μια παράδοση λέγει, πως οι πρώτοι οικιστές, οι οποίοι ήταν βοσκοί, που κατέφυγαν εδώ για να γλιτώσουν από τις καταπιέσεις των Τούρκων, δεν άφηναν ξένο – τούρκο, ληστή ή πειρατή – να πατήσει πόδι και γι’ αυτό το χωριό ονομάστηκε στην αρχή Ξενοφάγου. Αναφέρομε σχετικά το πιο κάτω περιστατικό.
Κάποτε μπήκαν πειρατές σε μια σπηλιά, στα νότια του χωριού, γνωστή ως «μάντρα του ξένου». Η γυναίκα του βοσκού, που έψηνε χαλλούμια αντιλήφθηκε τις κακές διαθέσεις τους. Με τα λόγια της τους παραπλάνησε να καθυστερήσουν, ενώ ταυτόχρονα συδαύλιζε τη φωτιά. Σε μια στιγμή που η προσοχή τους ήταν στραμμένη αλλού, τους έχυσε ζεματιστό «νορό» και τους έκαψε.

2. Η θάλασσα της περιοχής είναι γνωστή από τα πανάρχαια χρόνια για τα ναυάγια, που προκαλούσε. Πολύ συχνά οι φουρτούνες έριχναν πάνω στα βράχια τα καράβια και τα έκαναν συντρίμια. 0 τόπος αυτός που «έτρωγε τα ξύλινα καράβια» ονομάστηκε Ξυλοφάου.

3. Η περιοχή από τη Δεκέλεια ως την Αγία Νάπα ήταν ένα πυκνό δάσος από αόρατους, χαρουπιές και ελιές. Το δάσος αγκάλιαζε το χωριό. Σήμερα δεν υπάρχει ούτε σημάδι από το πυκνό εκείνο δάσος, εξαιτίας της μαζικής εκκοπής των δένδρων από τους κατοίκους. Η εξαφάνιση του δάσους συμπληρώθηκε κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κάποτε, όταν το δάσος ευρισκόταν στην ακμή του, εμφανίστηκε σκουλήκι, προφανώς έντομο, το οποίο κατέτρωγε τα τρυφερά βλαστάρια των δένδρων και τα κατέστρεφε. Οι κάτοικοι ονόμασαν το σκουλήκι εκείνο «ξυλοφάον». Άλλοι υποστηρίζουν πως ήταν σμήνη ακρίδων. Με τον καιρό επικράτησε να ονομάζεται και το χωριό Ξυλοφάου.

Η παράδοση αυτή θεωρείται από τους κατοίκους ως η επικρατέστερη.

πηγή: βιβλίο Η ΞΥΛΟΦΑΓΟΥ Του Ανδρέα Π. Πολυδώρου ,Λευκωσία 1989

Αγιος Γεώργιος

Η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στην πλατεία του χωριού δίπλα από την καινούρια. Κτίστηκε το 16ο αιώνα κατά τη διάρκεια της Ενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο. Το εσωτερικό της διακοσμείται με πολλές χρυσογραφίες.

Οι Τούρκοι έκαψαν την εκκλησία το 17ο αιώνα. Παρόλη την καταστροφή σώζονται σήμερα χρυσογραφίες που χρονολογούνται πάνω από 500 χρόνια.
Δίπλα από την παλιά χτίστηκε η καινούρια, μεγάλη εκκλησία. Η ανέγερσή της άρχισε στις 31 Οκτωβρίου το 1980 – 1993.

Περισσότερα εδώ

 

Το εξωκλήσι της Παναγίας Ευαγγελίστριας
Το ιστορικό εξωκλήσι της Παναγίας βρίσκεται ένα χιλιόμετρο νοτιοδυτικά του χωριού. Ονομάζεται και «Παναγία του συρμάτου» γιατί βρίσκεται σε περιοχή που Λέγεται σύρμα, δηλαδή χώρος απ’ όπου περνούν ορμητικά νερά της βροχής. Το Καταπράσινο τοπίο σε συνδυασμό με τη θάλασσα το κάνουν να μοιάζει με επίγειο παράδεισο.

Σύμφωνα με την παράδοση, στο χώρο αυτό υπήρχε ένα παλαιό μοναστήρι που κτίστηκε το 13ο αιώνα. Το μοναστήρι αριθμούσε δώδεκα μοναχούς και διένυσε μια χρυσή εποχή.

Οι επιδρομές όμως των Μαμελούκων Τούρκων το 1426 έφεραν την καταστροφή στο μοναστήρι. Από τους δώδεκα λέγεται ότι είχαν σωθεί οι πέντε. Οι τέσσερις όμως Εξαφανίστηκαν χωρίς να ξέρουμε τι απέγιναν. Ένας μόνο είχε μείνει και για να γλιτώσει πήρε το Ευαγγέλιο και την εικόνα της Μεγαλόχαρης και κρύφτηκε απέναντι από το εξωκλήσι σε μια σπηλιά που λέγεται σπηλιά της Παναγίας.

Η εικόνα βρέθηκε αργότερα στο χαλασμένο μοναστήρι δίπλα από το πηγάδι.

Μετά από παρέλευση 200 περίπου χρόνων χτίστηκε το εξωκλήσι από δυο αδέρφια Το Χατζιά και το Βλάχο. Τα δύο αδέλφια είχαν διαφορές μεταξύ τους στα κτήματα και για να λύσουν τις διαφορές τους αποφάσισαν να κτίσουν το εξωκλήσι το 1887. Αργότερα το 1980 ανακαινίστηκε από τον Ευάγγελο Βραχίμη και τη γυναίκα του Χιονού.

Κοντά στο εξωκλήσι υπάρχει μια μεγάλη ελιά η οποία υπολογίζεται ότι είναι άνω των 300 χρονών. Λέγεται, ότι γύρω στο 1764 υπήρχε ένας φτωχός ψαράς που είχε τη μικρή του βάρκα στην τοποθεσία «ΕΛΛΗΝΙΚΟ΄». Ο ψαράς πήγαινε τη νύχτα και έπαιρνε λάδι από το καντήλι του σπηλαίου της Παναγίας για να θρέψει τα έξι παιδιά του. Όταν όμως αρρώστησαν όλοι στο σπίτι του, έκανε τάμα να φυτέψει μια ελιά στην Παναγία για να μην της λείπει το λάδι. Την ιστορία αυτήν την έλεγε ο Κασιωνής που έζησε το 1780. Μετά, από στόμα σε στόμα, έφτασε μέχρι τις μέρες μας. Την ιστορία, μας την έλεγαν παλιά και ο Νίκος Καρατζιάς και ο Γεώργιος Σκούτελος.
Αποσπασμα ιστορικα προσκυνηματα της Ξυλοφαγου

Περισσότερα εδώ

 

Αγιος Στυλιανός

 

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Στυλιανού βρίσκεται επί της οδού Σαλαμίνος , στην κοινότητα της Ξυλοφάγου. Πρόκειται για ένα μεγαλοπρεπή σύγχρονο  ναό κτισμένο σε ρυθμό βασιλικής με τρούλο. Τα εγκαίνια του τελέστηκαν τον Σεπτέμβριο του 2013.

Ο Άγιος Στυλιανός ο Παφλαγόνας εορτάζει στις 26 Νοεμβρίου και θεωρείται θαυματουργός και προστάτης των παιδιών.

 

Περισσότερα εδώ

 

Ο Άγιος Γεώργιος, Ποταμού

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται λίγα μέτρα νοτιοδυτικά του Ποταμού Λιοπετρίου. Χτίστηκε όταν την Κύπρο διοικούσαν οι Ενετοί, γύρω στο 16ο αιώνα. Είναι κτισμένη στο κέντρο της αρχαίας πόλης της Σκάλας. Η πόλη αυτή ήταν πλούσια και έσφυζε από ζωή χάρη στην εμπορική κίνηση του ποταμού και στα λατομεία.

Την εποχή της Ενετοκρατίας ο Ποταμός ήταν ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά λιμάνια της Κύπρου. Οι έμποροι από την Πόλη τον χρησιμοποιούσαν ως διαμετακομιστικό σταθμό για την εξαγωγή των εμπορευμάτων τους στην Αίγυπτο, Συρία, Λίβανο, Παλαιστίνη και στους Αγίους Τόπους. Καθοριστικό ρόλο για την ανάπτυξη της περιοχής έπαιξαν και τα λατομεία που έκοβαν πέτρα.

Έτσι λοιπόν η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου αρχικά ήταν πολύ μεγάλη για να εξυπηρετεί τον κόσμο. Σήμερα σώζεται ένα μικρό μέρος της. Το τμήμα αρχαιοτήτων αναγνωρίζοντας την αξία της, την έχει θέσει υπό την προστασία του.

Διακόσια μέτρα νότια του Ποταμού βρίσκεται ο Ελιόμυλος. Είναι μια μεγάλη σκαλιστή και ευρύχωρη σπηλιά. Στην είσοδο της υπάρχει ένα μεγάλο λιθάρι περίπου δύο τόνων. Στην σπηλιά έβγαζαν το λάδι οι αρχαίοι και άλεθαν το σιτάρι για να κάνουν ψωμιά. Ο Ελιόμυλος αποτελούσε πηγή εισοδήματος για την αρχαία πόλη Σκάλα που τώρα μόνο τα σημάδια της υπάρχουν.

Ο Άγιος Δημήτριος

Η εκκλησία Αγίου Δημητρίου κτίστηκε το 1979 από τον Πέτρο Ευαγγέλου Βραχίμη και τη σύζυγό του Αντωνού. Την έκτισε σε μια πολύ όμορφη τοποθεσία, στο Συνοικισμό Ξυλοφάγου. Ο κάθε προσκυνητής προς το νότο, βλέπει το καταπράσινο δάσος και τη θάλασσα, που απέχει ένα χιλιόμετρο και προς το βορρά βλέπει όλο το χωριό και τα περίχωρα.

Ο Πέτρος Ευαγγέλου μόλις γεννήθηκε ονομάστηκε Δημήτρης. Μετά πήρε τ’ όνομα Πέτρος, από τη θεία του Πετρού που πέθανε πολύ νέα. Όταν μεγάλωσε τάχθηκε να κτίσει μια εκκλησία στο όνομα του Αγίου Δημητρίου. Ο Θεός τον αξίωσε και έκτισε.

 

Περισσότερα εδώ